فارسی English العربیة
  1. صفحه اصلی
  2. اخبار
  3. نقشه راه توسعه علوم اسلامی با نگاه به بلاهای انسانی و...


منتشر شده در 09 اردیبهشت 1399
نقشه راه توسعه علوم اسلامی با نگاه به بلاهای انسانی و پیامدهای آن
رئیس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس با اشاره به وظایف حوزه های علمیه در توسعه و تعمیق علوم اسلامی در مرحله پساکرونا گفت: پیوند زدن بلاهای سخت و پیامدهای آنها به دانش های اسلامی و تجزیه و تحلیل علمی این حوادث از خاستگاه دانش های اسلامی از وظایف بسیار مهم علمای دین و حوزه های علمیه است.

 آیت الله احمد مبلغی در سخنانی خاطرنشان کرد: دست کم می توان توسعه سه مجموعه علوم تربیتی، کلامی و فقهی را در این زمینه مورد توجه قرارداد.
▪ توسعه علوم تربیتی با نگاه به بلاهای عمومی
بازتعریف، تقویت و توسعه علوم تربیتی به صورت ناظر به اوضاع و شرایط حادث و حاصل در فضای کرونا، یک ضرورت است.
وی اظهار داشت: این از آن جهت است که در جامعه، آمادگی های دینی و روحی و تربیتی، زمینه های جدی تر و قوی تری در بلایا پیدا می شود به گونه ای که می توان با باز خوانی آنچه رخ داده است، به تقویت و تعمیق و توسعه علوم تربیتی بپردازیم.
▪ توسعه دانش کلام با نگاه به مسائل کلان مربوط به بلاهای عام
وی با اشاره به ضرورت توسعه و تعمیق اندیشه و تفسیر کلامی نسبت به حوادث کلان و سخت طبیعی گفت: علم کلام باید از قرنطینه چارچوبه محدودیت آور مباحث تکراری خارج گردد و به فضاهای فعال، مطرح و پویای "حوادث جهانی تفسیر پذیر" از جمله کرونا و پیامدهای آن ورود پیدا کند.
وی افزود: کوتاهی در این زمینه از یک طرف به معنای از دست دادن فرصت ها در جهت ایفای نقش دین در قبال این حوادث، و از طرف دیگر عدم توسعه دانش های اسلامی به صورت ناظر به قضایای مهم انسانی و جهانی است.
آیت الله مبلغی گفت: می توان کلامیات بلاهای طبیعی را در سه سطح با عناوین "مطالعات صفات شناختی بلاهای انسانی"، "مطالعات انسان شناختی بلاهای انسانی" و "مطالعات تاریخ شناختی بلا های انسانی" شناسایی و تعریف کرد.
* مطالعات صفات شناختی بلاهای انسانی
وی در توضیح تفسیر صفات شناختی از بلاهای انسانی، گفت: باید به صورت عمیق تر و به روز شده تری، رابطه بلا با صفات خداوند همچون اراده، عدل، رحمت، قدرت و عظمت و... بازتفسیر شود.
آیت الله مبلغی افزود: رابطه بلا و شرایط حاصل از آن با قدرت و عظمت خداوند، کمتر توصیف شده است که این از بخش‌های اعتقادی و کلامی موثر در تربیت انسان و جامعه است، وی گفت: اتفاقاً در این زمینه آموزه‌های کلامی مهمی در نصوص ما به چشم می خورد که محل توجه علمی و کلامی قرار نگرفته است.
* مطالعات انسان شناختی بلاهای انسانی
استاد حوزه علمیه در توضیح تفسیر انسان شناختی از بلای عام، گفت: با توجه به اینکه بخشی از کلام، انسان شناسی است، ما می توانیم و باید با نگاه کلامی به سمت بررسی آن دسته از صفات فطری و گرایش های فطری در انسان برویم که در فضاهای بلا علامت ها و نشانه های ملموس تر و قوی تری از خود به صورت اجتماعی نشان می دهند.
آیت الله مبلغی یادآورشد: احساس شکسته شدن غرور در شرایط بلا با ابعاد اجتماعی، احساس نیاز به نیایش در پیشگاه خدا با ابعاد اجتماعی، تقویت خداجویی در جامعه انسانی به هنگام بلا، تقویت عدالتخواهی به مثابه یک ویژگی فطری در انسان در شرایط بلا، تقویت احساس اخلاقی در انسان و جامعه انسانی در شرایط بلا، تقویت نوع گرایی در انسان (نظیر لک فی الخلق) در شرایط بلای انسانی و چندین مسئله مهم دیگر قابل بررسی کلامی در مرحله پساکرونا است که می تواند محل توجه جدی جامعه قرار بگیرد.
* مطالعات تاریخ شناختی بلا های انسانی
وی وی با اشاره به ضرورت طرح "کلام تاریخ" گفت: این کاستی در حوزه علم کلام وجود دارد که به کلام تاریخ نپرداخته است.
وی گفت: مقصود از کلام تاریخ، بیان وقایع تاریخی نیست، چه آنکه این بر عهده علم تاریخ است. و همچنین تحلیل وقایع تاریخی با نگاه و روش فلسفی نیست، چه آنکه این بر عهده فلسفه تاریخ است.
او ادامه داد : مقصود از کلام تاریخ، بررسی حرکت تاریخ بر اساس سنن الهی است که فصل مهمی از آن، تفسیر کلامی آخرالزمان است.
مبلغی با اشاره به اینکه تفسیر تاریخ شناختی کلامی از بلاهای انسانی بخشی از کلام تاریخ می تواند به حساب آید، گفت: این سوال از نظر کلامی قابل بررسی است که آیا تاریخ بر اساس سنن الهى حاکم بر حرکت خود به سمت ظهور و بروز حوادث جهانى و انسانی با ابعاد پیامدهای خاص، در حرکت است؟ اگر اگر پاسخ مثبت است چگونه و با چه منطقی؟
آیت الله مبلغی افزود: این بحث مهم را می توان با تأمل در آیات بسیاری که تصویر کلان و جامعی از حرکت تاریخ و سنن آن ارائه کرده‌اند، مورد تجزیه و تحلیل جدی و عمیق قرارداد.
▪توسعه دانش فقه با نگاه به بلاهای انسانی
رئیس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس با اشاره به اینکه یکی از دانش های اساسی که باید گسترش آن برای مرحله پساکرونا مورد توجه حوزه‌های علمیه قرار بگیرد، فقه است، گفت: این دانش تحت عناوینی همچون فقه بیماریهای واگیردار، یا فقه بلاهای عام و فراگیر و یا فقه بهداشت عمومی قابل ردیابی و پیگیری است.
وی با اشاره به اینکه در شرایط مبارزه با کرونا حضور و نقش دولت از حیث فعالیتی و مدیریتی در همه جهان و از جمله ایران، محل توجه و ظهور و بروز، قرار گرفته است، گفت: این دخالت، ابعاد ویژه ای پیدا کرده که بسیاری از آنها قابل سنجش و ارزیابی و بررسی بر اساس معیارها و قواعد و مناط های فقه می باشد.
وی گفت: حوزه های مهمی همچون آموزش، بیت المال، موضوع جابجایی (قرنطینه و اجبار به عدم جابجایی، عدم مسافرت و ماندن حتی در خانه)، حوزه اقتصاد و تدابیر آن، حوزه بهداشت عمومی و مباحث فراوان و پر لایه آن در چارچوب فقه به صورت دقیق می‌تواند محل بررسی قرار بگیرد و قابلیت‌ها و البته ظرفیت‌های فقه در این حوزه بسیار زیاد است.

* مسائل و ابعاد جدید ضمان
وی ادامه داد: بحث ضمان که از مباحث بسیار مهم و پردامنه در فقه است با توجه به شرایط پیش آمده سوالها و ابعاد جدیدی پیدا کرده است که حوزه های علمیه باید به آن بپردازند.
آیت الله مبلغی تصریح کرد: ضمان آور بودن بخشی از حضور های اجتماعی بدون رعایت اصول، ضامن بودن دارندگان وسایل نقلیه در صورت ضدعفونی نکردن وسایل خود، و ... از این موارد است.
رئیس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس بیان داشت: ضمان طبیب که از مسائل ریشه دار در فقه است، امروزه با سوالات جدیدی مواجه شده است.
* مقوله "درمان سزاوارتر"
وی گفت: موضوع "درمان سزاوارتر"، که امروزه در ارتباط با بیماران بستری شده، در سطح جهان و فضاهای حقوقی بحث برانگیز شده است، باید بر اساس منطق فقه، مورد بررسی قرار گیرد و در قوانین کشور، نتایج این بررسی انعکاس پیدا کند و طبیعتا، موضوع تحقق یا عدم تحقق ضمان شرعی نیز در این خصوص، مشخص و ارائه گردد.
آیت الله مبلغی تصریح کرد: باید روشن شود که درمان سزاوارتر از نظر شرع بر چه اساسی باید صورت بپذیرد؟ آیا بر اساس عنصر عمر (جوانی و پیری) یا بر اساس عنصر تقدم‌ در رجوع به مراکز درمانی و یا بر اساس حاد بودن بیماری؟