فارسی English العربیة
  1. صفحه اصلی
  2. مطالعات پایه ای روشی
  3. بررسی تأثیر استانی شدن حوزه های انتخابیه برکیفیت انتخاب...



اطلاعات کامل گزارش

بررسی تأثیر استانی شدن حوزه های انتخابیه برکیفیت انتخاب نمایندگان مجلس شورای اسلامی

توضیحات


خلاصه :
با توجه به آثار و پیامدهای مهم ایجاد تغییرات در نظام انتخاباتی مجلس شورای اسلامی، بررسی نتایج احتمالی مثبت و منفی آن، امری ضروری به نظر می رسد. گزارش زیر می کوشد با تکیه بر ویژگی اصلی نظام انتخاباتی پیشنهادی، یعنی استانی کردن حوزه های انتخابیه اصلی، و همچنین استفاده از داده های انتخابات گذشته مجلس، برخی نتایج احتمالی این تغییر را بررسی نماید.
استانی شدن انتخابات، نوعی بزرگ سازی حوزه های انتخابیه است و می توان انتظار داشت رفتارهای کلانی که در گذشته تنها در حوزه های انتخابیه بزرگ وجود داشته است، به همه حوزه های انتخابیه سراسر کشور تعمیم پیدا کند. افزون بر این مزایایی که حوزه های انتخابیه کوچک داشتند نیز از میان برود. این تحقیق با ابتناء بر این پیش فرض که بزرگ سازی حوزه های انتخابیه، مؤلفه های ازدحام را افزایش می دهد، این فرضیه را مطرح کرد که «بین رقابت انتخاباتی و ازدحام در حوزه انتخابیه رابطه معکوس وجود دارد».
در انتخابات مجلس شورای اسلامی همواره میزانی از رقابت وجود دارد و انتخابات با تعداد داوطلبان بیشتر از کرسی های مورد نیاز برگزار می شود، پس مسئله، رقابت بیشتر یا کمتر است و همین امر ما را با مفهومی مشکک از رقابت مواجه می سازد. در عین حال برای امکان مقایسه حوزه های انتخابیه گوناگون، نیاز به حدی وجود دارد که در همه حوزه ها یکسان باشد. برای این منظور میانگین آرای نسبی داوطلبان در هر حوزه انتخابیه و سپس میانگین آرای نسبی در ۲۰۲ حوزه انتخابیه محاسبه شد. نتیجتاً بر حسب حوزه های انتخابیه به طور متوسط هر کاندیدا حدود ۱۳.۷ درصد آرا را کسب کرده است. با استفاده از این رقم و برای اندازه گیری رقابت، شاخص مطلق رقابت واقعی تعریف شد. شاخص مطلق رقابت واقعی، عبارت است از تعداد داوطلبان با آرای نسبی بیشتر از این رقم، تقسیم بر تعداد کرسی های مورد نیاز برای حوزه انتخابیه.
در عین حال باید دقت داشت که بزرگنای حوزه انتخابیه در صورتی می تواند موجب کاهش رقابت انتخاباتی شود که به «ازدحام انتخابات» بیانجامد. ازدحام به معنای عدم شناختِ نظام مندِ «طرف انتخاب کننده» به مثابه جامعه ای از رأی دهندگان منفرد از «طرف انتخاب شونده» به عنوان یک کل واحد است. به عبارت دیگر ازدحام یعنی عدم شناخت نظام مند آحاد انتخاب کنندگان از مجموعه انتخا ب شوندگان. باید توجه داشت معمولاً بزرگ شدن حوزه انتخابیه به افزایش ازدحام می انجامد ولی ازدحام لزوماً از بزرگی حوزه انتخابیه تبعیت نمی کند.
از دیگر نتایج تحقیق آن است که اگرچه بزرگ بودن حوزه های انتخابیه با افزایش رقابت همبستگی ندارد، اما به احتمال ۵۱ درصد افزایش ازدحام در حوزه های انتخابیه با کاهش رقابت همبسته است.
فرضیه دیگر تحقیق این بود که «افزایش تعداد کرسی های حوزه های انتخابیه باعث کاهش ضریب بهره مندی شهروندان از فرصت انتخاب گری می شود». بهره گیری از فرصت انتخاب گری یعنی میزان اهتمام رأی دهندگان به استفاده کردن از همه فرصت رأی دهی شان. مثلاً در حوزه انتخابیه ای که برای انتخاب 30 کرسی نمایندگی طراحی شده افراد عملاً نام چند نفر را بر روی برگه رأی خواهند نوشت؟
با توجه به اصلاحات قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی در سال 1386، که آرای سفید را از عِداد آرای مأخوذه خارج می کند، در بررسی ضریب بهره مندی باید حوزه های تک کرسی را مستثنی کرد. در بررسی ضریب بهره مندی در حوزه های چند کرسی معلوم شد با احتمال ۸۷٪ هر چه فرصت نماینده گزینی شهروندان بیشتر شده، بهره مندی از این فرصت کاهش یافته است. لذا استانی شدن انتخابات با احتمال بالایی موجب کاهش ضریب بهره مندی شهروندان از فرصت نماینده گزینی خواهد شد.
با این اوصاف، تغییر وضعیت مستقر نظام انتخاباتی مجلس شورای اسلامی توصیه نمی گردد. قانون گذاران باید دقت داشته باشند افزایش ازدحام حوزه های انتخابیه، به معنای افزایش بخت کسانی است که بلندگوهای قدرتمندتری در اختیار دارند. به یک معنا با استانی شدن انتخابات این احتمال که وابستگان به کانون های قدرت و ثروت بخت بیشتری برای حضور در مجلس بیابند، افزایش می یابد و در این صورت این یک تغییر اساسی (احتمالا منفی) خواهد بود. چرا که چنین منتخبانی، تعلق بیشتری برای حفظ منافع طبقاتی خود داشته و اجازه برگشت نظام انتخاباتی به حالت های کم ازدحام تر را نخواهند داد. این تغییری است که به زودی فرصت بازبینی در آن فراهم نخواهد شد.


برچسب ها
فارسی : انتخابات، استانی شدن، حوزه انتخابیه

دسترسی سریع
جزئیات
شماره
شناسه : 777
تاریخ
تاریخ انتشار : 1398/03/29 سال : 1397